Khám phá thiết kế và ý nghĩa của cửu vị thần công Huế

Khám phá thiết kế và ý nghĩa của cửu vị thần công Huế
Cửu vị thần công (Ảnh: vanthekt.blogspot.com)

Cửu vị thần công Huế là một hiện vật có giá trị lịch sử to lớn. Chính vì vậy, nơi đây thu hút rất đông du khách đến tham quan, đặc biệt là các vị khách nước ngoài yêu thích lịch sử Việt Nam luôn dừng lại ngắm nghía rất kỹ.

Đôi nét về lịch sử của cửu vị thần công Huế

Theo như các sổ sách của “Lịch sử triều Nguyễn” ghi chép thì sau khi đánh bại nhà Tây Sơn, vua Gia Long đã ra lệnh tập trung tất cả các khí dụng bằng đồng thu được. Đồng thời kêu gọi các nghệ nhân đúc đồng giỏi nhất nước tập trung về kinh đô để đúc thành 9 khẩu súng thần công.

Sở dĩ vua Gia Long cho đúc 9 cửu vị thần công này là để “làm kỷ niệm muôn đời” chiến thắng oanh liệt của mình. Những nghệ nhân đúc đồng ở các khu vực làng nghề Đại Bái, Ngũ Xã, Phước Kiều, Diên Khánh đã tề tựu về và mất 12 tháng, từ tháng 2/1803 đến tháng 1/1804 để hoàn thành 9 khẩu súng này. 

kham pha thiet ke va y nghia cua cuu vi than cong hue 2 - Khám phá thiết kế và ý nghĩa của cửu vị thần công Huế
Những khẩu súng đúc bằng đồng (Ảnh: baotangcungdinh.vn)

Lính thợ ở bộ Công và binh sĩ ở bộ Binh cũng phụ để tiến hành công việc này. Mỗi khẩu đại bác được đặt tên theo bốn mùa (tứ thời) trong năm là Xuân, Hạ, Thu, Đông và năm yếu tố tự nhiên (ngũ hành) là: Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ; rồi khắc thành chữ ở nuốm từng đuôi súng. 

Năm 1816, chín khẩu súng này còn được triều đình Gia Long đặt thêm tên mới là “Thần Oai Vô Địch Thượng Tướng Công Cửu Vị”. Bảy chữ đều được khắc trên mỗi khẩu súng và cho đến nay vẫn còn hiện rõ nét.

Vua Gia Long đã hạ lệnh mang cửu vị thần công đặt trước cửa Ngọ Môn và 9 cây súng này cứ thế nằm ở đó cho đến tận đời vua Khải Định thì mới dời ra chỗ Quảng Đức và Nhơn Thể như hiện nay. 

kham pha thiet ke va y nghia cua cuu vi than cong hue 1 - Khám phá thiết kế và ý nghĩa của cửu vị thần công Huế
Cửu vị thần công (Ảnh: vanthekt.blogspot.com)

9 khẩu súng này có khối lượng lên đến hàng chục tấn và luôn có một đội lính canh gác thường xuyên để bảo vệ. Hằng năm, triều đình sẽ tổ chức lễ cúng tế cho “cửu ngài”. Lễ cúng rất thịnh soạn gồm trâu, bò, lợn, dê. Năm 1889, do khó khăn về tài chính nên lễ cúng này đã được bãi bỏ. 

Tìm hiểu về các đường nét trên cửu vị thần công

Chín khẩu súng có kích thước và trọng lượng rất lớn. Mỗi khẩu súng có chiều dài: 5,10m, đường kính nòng 0,23m, nòng dày 0,105m, phía sau đo vòng quanh được 2,6m, trọng lượng trung bình mỗi khẩu là 11.000kg. 

Mỗi khẩu súng được kê trên cái giá bằng gỗ chạm trổ rất công phu. Hai bên giá là 4 bánh xe bằng gỗ viền sắt để dễ dàng trong việc di chuyển. 

kham pha thiet ke va y nghia cua cuu vi than cong hue 3 - Khám phá thiết kế và ý nghĩa của cửu vị thần công Huế
Các khẩu súng đặt trên bệ đỡ (Ảnh: visithue.vn)

Thân súng của mỗi khẩu khá giống nhau, được khắc chữ và họa tiết. Ngoài tên súng, niên đại năm Gia Long thứ 3 (1804) thì trên đó còn khắc trọng lượng từng khẩu theo đơn vị cân ta. Đối xứng với chỗ ghi trọng lượng là bài văn ngắn nêu ý nghĩa việc đúc súng, cách chế thuốc đạn để bắn. 

Ngoài ra phần thân còn được trang trí các hoa văn, lá trạm trổ sắc nét và tinh xảo. Ngoài ra còn có hình đầu rồng đúc nổi, gắn hai quai lớn hình hai con lân rất tinh xảo.

Trên súng cũng khắc tên những người điều khiển thi công đúc các khẩu súng này là Đô thống chế Nguyễn Văn Khiêm, cai cơ Hoàng Văn Cẩn, cai cơ Cái Văn Hiếu và Tham tri bộ công Phan Tiến Cẩn.

kham pha thiet ke va y nghia cua cuu vi than cong hue 4 - Khám phá thiết kế và ý nghĩa của cửu vị thần công Huế
Những đường nét hoa văn chạm tinh xảo (Ảnh: visithue.vn)

Có thể nói rằng dù cửu vị thần công đã được đúc từ rất lâu nhưng những đường nét chạm trỗ trên đó vẫn còn rõ nét cho đến tận ngày nay. Điều đó chứng tỏ rằng kỹ thuật đúc đồng thời đó rất tinh xảo giúp các đường viền nổi bật trên nền láng mượt không một tì vết. 

Du khách sẽ thấy những khẩu súng có miệng to và nhỏ khác nhau, có những khẩu miệng rộng cực kỳ tưởng chừng bỏ vừa trái đạn to bằng quả bóng đá. Còn những súng miệng nhỏ thì có lẽ chỉ dùng trong nghi lễ, bắn súng chào mừng. 

Nhìn chung, cửu vị thần công Huế là một hiện vật có giá trị rất to lớn từ thời xưa đến nay. Nó là niềm tự hào của triều đại nhà Nguyễn và đóng vai trò quan trọng trong đời sống chính trị, quân sự, quốc phòng của thời đại bấy giờ.

 

XEM THÊM  Thông tin chi tiết về lịch trình tuyến xe khách Sài Gòn đi Huế