Cung Diên Thọ – hệ thống cung điện quy mô nhất còn lại tại Huế

cung dien tho 1 - Cung Diên Thọ - hệ thống cung điện quy mô nhất còn lại tại Huế
Cung Diên Thọ (Ảnh: vntrip.vn)

Cung Diên Thọ là một hệ thống kiến trúc cung điện trong Hoàng thành Huế, nơi ở của các Hoàng thái hậu hoặc Thái hoàng thái hậu triều Nguyễn. Nằm ở phía tây Tử Cấm Thành, phía bắc điện Phụng Tiên và phía nam cung Trường Sanh, cung Diên Thọ được coi là hệ thống kiến trúc cung điện quy mô nhất còn lại tại Cố đô Huế.

Giới thiệu cung Diên Thọ

cung dien tho 1 - Cung Diên Thọ - hệ thống cung điện quy mô nhất còn lại tại Huế
Cung Diên Thọ (Ảnh: vntrip.vn)

Cung Diên Thọ là đơn vị kiến trúc lớn nhất trong toàn bộ Cung, được xây dựng sớm nhất trong Đại Nội, từ năm 1804. Cung được đổi tên nhiều lần: Cung Trường Thọ, Cung Từ Thọ, Cung Gia Thọ, Cung Ninh Thọ. Tên Diên Thọ được đặt từ thời Khải Định. Hiện nay ở nội thất còn treo tấm hoành phi sơn son thếp vàng đề ba chữ “Cung Diên Thọ”.

Trải qua nhiều lần tu sửa, khuôn viên cung Diên Thọ ngày nay rộng khoảng 17500m2 với các công trình còn tồn tại như Diên Thọ chính điện, điện Thọ Ninh, lầu Tịnh Minh, tạ Trường Du. Các công trình này được nối kết với nhau bằng hệ thống hành lang có mái che.

Được xây dựng vào tháng 4 năm 1804 để làm nơi sinh sống của bà Hiếu Khang hoàng hậu, mẹ vua Gia Long, cung (khi đó mang tên là cung Trường Thọ) tiếp tục được các đời vua sau như Minh Mạng, Tự Đức, Thành Thái, Khải Định cho đại tu, sửa chữa và đổi tên nhiều lần. Cung trở thành nơi ở của nhiều vị Hoàng thái hậu triều Nguyễn. Sau khi nhà Nguyễn sụp đổ vào năm 1945, dù nhiều công trình trong Đại Nội bị tàn phá nặng nề hoặc biến mất nhưng toàn bộ khuôn viên cung Diên Thọ hầu như vẫn còn nguyên vẹn.

Năm 1993, cung Diên Thọ nằm trong danh mục 16 di tích thuộc quần thể di tích Cố đô Huế được công nhận là di sản văn hóa thế giới. 

cung dien tho 4 - Cung Diên Thọ - hệ thống cung điện quy mô nhất còn lại tại Huế
Nét đẹp còn lưu giữ tại cung Diên Thọ (Ảnh: vntrip.vn)

Kiến trúc cung Diên Thọ

Cung Diên Thọ là một hệ thống kiến trúc cung điện quy mô nhất còn lại tại cố đô Huế. Trong khu vực cung Diên Thọ có khoảng 20 công trình kiến trúc lớn nhỏ, vừa phong phú về loại hình vừa đa dạng về phong cách kiến trúc. Các công trình được bố trí trong khuôn tường thành hình chữ nhật rộng khoảng 100m, dài 150m. Hiện nay, Cung Diên Thọ chỉ còn một số công trình: Diên Thọ chính điện, Điện Thọ Ninh, tạ Trường Du, am Phước Thọ và lầu Tịnh Minh.

cung dien tho 6 - Cung Diên Thọ - hệ thống cung điện quy mô nhất còn lại tại Huế
Những tàn tích còn sót lại của cung Diên Thọ (Ảnh: vntrip.vn)

Diên Thọ chính điện

Tòa nhà Cung Diên Thọ được xây hình chữ nhật, rộng 27,5m, dài 34,7m. Gồm bảy gian, hai chái, hai hiên trước và sau. Hệ thống vì kèo tiền doanh làm theo kiểu chồng rường giả thủ, chạm trổ tỉ mỉ, thanh nhã. Bốn gian hai bên được ngăn riêng thành buồng kín làm nơi ăn ở của Hoàng Thái Hậu.

Điện Thọ Ninh

Nằm cách Cung Diên Thọ một sân rộng chừng 20m, điện Thọ Ninh thường dùng cho các bà mẹ thứ của vua ăn ở. Diện tích Điện Thọ Ninh chỉ bằng nửa Cung Diên Thọ. Kiến trúc đơn giản nhưng cao ráo, thoáng mát. 

Điện nối với Cung bằng hai dãy hành lang ở bên sân. Trước đây Điện cũng có cấu trúc 7 gian hai chái. Trong lần cải tạo năm 1930 chỉ còn ba gian hai chái.

Tạ Trường Du

Tạ Trường Du nằm ở phía Đông của hai tòa nhà trên. Đây là ngôi nhà thủy tạ nằm trên một hồ nước hình chữ nhật. Tạ Trường Du nằm ở bờ Bắc của hồ, mặt quay về hướng Nam. 

Tòa nhà bằng nửa diện tích hồ, phía trước của tạ là đình Lương Phong. Nền lát gạch hoa, vách bằng gỗ, trổ nhiều cửa sổ. Nội thất trạm trổ tinh xảo. Trên bờ nóc chắp bầu rượu bằng pháp lam. Quanh tạ xây lan can, mặt trước có cầu nối với bờ Nam hồ. Hai bên hồ đắp hai hòn non bộ, trên có am nhỏ và cầu nối.

cung dien tho 4 - Cung Diên Thọ - hệ thống cung điện quy mô nhất còn lại tại Huế
Nét đẹp còn lưu giữ tại cung Diên Thọ (Ảnh: vntrip.vn)

Am Phước Thọ (Các Khương Ninh)

Am nằm đối xứng với Tạ Trường Du ở bên kia Cung Diên Thọ và Điện Thọ Ninh. Am Phước Thọ hay còn gọi là Khương Ninh Các. Đây vừa là chùa thờ Phật, vừa là am thờ thánh.

Tòa nhà có ba gian, hai tầng, quay mặt về hướng Tây. Tầng dưới chỉ để một bàn thờ ở gian giữa, hai bên dùng làm nơi ở của các vị sư nữ. Sân lát gạch Bát Tràng, có xây bể cạn, đắp giả sơn và trồng cây cảnh. Sân sau có am thờ các vong linh thần thánh.

cung dien tho 2 - Cung Diên Thọ - hệ thống cung điện quy mô nhất còn lại tại Huế
Khuôn viên bên trong cung (Ảnh: vntrip.vn)

Lầu Tịnh Minh và nhà Tả Trà

Nằm ở phía tây nam Diên Thọ chính điện, đối xứng với nhà Tả trà qua sân trước cung Diên Thọ. Lầu Tịnh Minh được xây vào năm 1927 đời vua Bảo Đại, trên nền của Thông Minh đường – một trong số nhiều nhà hát tuồng được triều Nguyễn dựng trong Đại Nội. 

Đây là một tòa lầu xây theo kiến trúc hiện đại phương Tây, dành cho bà Thánh Cung, đích tổ mẫu của vua Bảo Đại làm nơi dưỡng bệnh. Sau khi bà Thánh Cung mất thì lầu Tịnh Minh thành nơi ở của bà Từ Cung, thân mẫu vua Bảo Đại. Năm 1950, tòa lầu được mở rộng quy mô để làm nơi sinh hoạt tạm thời cho Bảo Đại. 

Đối xứng với lầu Tịnh Minh qua sân trước chính điện cung Diên Thọ là nhà Tả Trà, nơi những ai vào yết kiến Hoàng thái hậu ngồi chờ trước khi được bà tiếp đón. Tòa nhà ba gian hai chái xây bằng gạch và gỗ, được cải tạo bê tông vào năm 1927. Nhà Tả Trà bị bom đánh trong Tết Mậu Thân năm 1968. Năm 2011, dự án phục hồi nhà Tả Trà bắt đầu được thực hiện.

cung dien tho 5 - Cung Diên Thọ - hệ thống cung điện quy mô nhất còn lại tại Huế
Góc nhỏ yên bình trong cung Diên Thọ (Ảnh: vntrip.vn)

Trải qua thời gian, ngày nay, cung Diên Thọ vẫn giữ nguyên được những nét độc đáo riêng có trong hệ thống lăng tẩm, cung điện cổ tại Huế. 

XEM THÊM  Điện Thái Hòa vang bóng một thời kinh thành Huế