Hồ Tịnh Tâm Huế – Cảnh quan nổi tiếng dưới triều Nguyễn

ho tinh tam hue 2 - Hồ Tịnh Tâm Huế - Cảnh quan nổi tiếng dưới triều Nguyễn
Hồ Tịnh Tâm Huế nhìn từ máy bay năm 1966 (Ảnh: Ted Dexter)

Hồ Tịnh Tâm là một di tích cảnh quan được kiến tạo dưới triều Nguyễn. Dưới thời vua Thiệu Trị đây được xem là một trong 20 cảnh đẹp đất kinh thành. Tuy cảnh sắc không còn như xưa nhưng hiện nay, hồ đã được cải tạo, tu sửa. Từ đó dần đón nhiều du khách đến tham quan khi đi du lịch Huế.

ho tinh tam hue 2 - Hồ Tịnh Tâm Huế - Cảnh quan nổi tiếng dưới triều Nguyễn
Hồ Tịnh Tâm Huế nhìn từ máy bay năm 1966 (Ảnh: Ted Dexter)

Hồ Tịnh Tâm ở đâu?

Hồ Tịnh Tâm là một khoảng không gian tươi mát đầy hấp dẫn nằm giữa lòng Cố đô và trong lòng nhân dân thành Huế.

Hồ nằm ở phía Bắc khu di sản Hoàng cung Huế, được xem là vườn ngự uyển của Hoàng gia. Hồ thuộc địa phận phường Thuận Thành, thành phố Huế, tỉnh Thừa Thiên Huế.

Vài nét về hồ Tịnh Tâm Huế

Trước đây, hồ nguyên là vết tích của đoạn sông Kim Long chảy qua Huế. Ban đầu hồ có tên là ao Ký Tế. Năm Minh Mạng thứ 3 (1822), triều Nguyễn đã huy động tới 8000 binh lính tham gia vào việc cải tạo ao. Từ đó biến nó trở thành một vườn ngự uyển bên ngoài Đại nội của hoàng gia. 

Năm 1838, vua Minh Mạng cho di dời hai kho sang phía đông, tái thiết nơi này thành chốn tiêu dao, giải trí và gọi là hồ Tịnh Tâm.

Hồ Tịnh Tâm trước kia có vẻ đẹp như thế nào?

Hồ Tịnh Tâm có bình diện hình chữ nhật, chu vi gần 1500m. Trên hồ có ba hòn đảo Bồng Lai, Phương Trượng và Doanh Châu. Hồ Tịnh Tâm được ngăn cách với bên ngoài bằng một vòng tường gạch. Bốn mặt có bốn cửa gồm cửa Hạ Huân ở phía nam, cửa Đông Hy ở phía bắc, cửa Xuân Quang ở phía đông và cửa Thu Nguyệt ở phía tây. Xung quanh các đảo trên hồ và dọc bờ hồ đều trồng các loại liễu trúc và các thứ hoa cỏ lạ, dưới hồ trồng sen trắng.

ho tinh tam hue 3 - Hồ Tịnh Tâm Huế - Cảnh quan nổi tiếng dưới triều Nguyễn
Cầu Hồng Cừ dẫn đến đảo Bồng Lai ở hồ Tịnh Tâm (Ảnh: sưu tầm)

Đảo Bồng Lai

Đảo Bồng Lai ở phía nam hồ, chính giữa có điện Bồng Doanh. Điện có kiến trúc 3 gian 2 chái, mái trùng diêm, lợp ngói Hoàng lưu ly. Điện xây mặt về hướng nam, có lan can gạch bao quanh, phía trước có cửa Bồng Doanh, cầu Bồng Doanh nối đảo với bờ hồ phía nam. 

Phía đông điện Bồng Doanh có nhà Thủy tạ Thanh Tâm, quay mặt về hướng đông. Phía tây điện có lầu Trừng Luyện, quay mặt về hướng tây. Phía bắc là cửa và một cây cầu mang tên Hồng Cừ.

Đảo Phương Trượng

Đảo Phương Trượng giữa có gác Nam Huân, quay mặt về hướng nam, 2 tầng, mái lợp ngói hoàng lưu ly. Phía nam có cửa Bích tảo và cầu Bích tảo. Phía bắc đảo có lầu Tịnh tâm, xây mặt hướng bắc. Phía đông có nhà Hạo Nhiên (năm 1848 đổi thành Thiên Nhiên), quay mặt về hướng đông. Phía tây có hiên Dưỡng Tính quay mặt về hướng tây. Giữa hai đảo có đình Tứ Đạt nằm giữa một hệ thống hành lang mái lợp ngói gồm 44 gian, chạy nối vào cầu Bích Tảo ở phía nam và cầu Hồng Cừ ở phía bắc.

Đảo Doanh Châu

Giữa hồ Tịnh tâm có đê Kim Oanh nối liền từ bờ đông qua bờ tây. Phía đông đê có cầu Lục Liễu, 3 gian, mái lợp ngói. Phía nam, đê gắn với một hành lang dài 56 gian, ở giữa là cầu Bạch Tần. Phía nam cầu có nhà tạ Thanh Tước để thuyền vua ngự. Ở đoạn cuối phía tây của hành lang có nhà Khúc Tạ, thông với một nhà tạ khác, là Khúc Tạ Hà Phong qua một hành lang nhỏ dựng trên mặt nước. Phía nam nhà tạ này là đảo Doanh Châu.

Với kiểu kiến trúc cầu kỳ, tinh mỹ, hài hòa với tự nhiên, hồ Tịnh Tâm được xem là một thành tựu tiêu biểu của nghệ thuật kiến trúc cảnh quan Việt Nam thế kỷ 19.

Hồ Tịnh Tâm Huế đi vào thơ ca

ho tinh tam hue 4 - Hồ Tịnh Tâm Huế - Cảnh quan nổi tiếng dưới triều Nguyễn
Chỉ còn vài cây sen trắng còn sót lại trên hồ (Ảnh: sưu tầm)

Cảnh đẹp của hồ đã tạo nguồn thi hứng và trở thành đề tài cho nhiều bài thơ, chùm thơ nổi tiếng của các vua Nguyễn như Minh Mạng, Thiệu Trị, Tự Đức… Nổi bật nhất là bài “Tịnh hồ hạ hứng của vua Thiệu Trị. Bài thơ này cùng với phong cảnh hồ Tịnh Tâm được vẽ vào tranh gương để treo ở các cung điện.

Ngô Văn Phú chuyển ngữ áng thơ Tịnh hồ hạ hứng như sau:

Trong vắt hồ giăng mấy khoảng xa,

Thềm soi đáy nước, loáng tinh hà.

Cây hoa, lầu gác, dường tiên cảnh,

Đất nước, non sông, thuộc mọi nhà.

Quạt chúa để suông, trời mát mẻ,

Đàn vua tiếng ngọt, nhập thơ ca.

Lâng lâng nhân trí, tình sâu rộng,

Cảnh sắc yêu người, chớ bỏ qua!

Tuy một thời là vườn thượng uyển hoàng cung nhưng do thiếu điều kiện chăm sóc, các kiến trúc ở khu vực hồ Tịnh Tâm bị hư hỏng dần.

Diện mạo mới của hồ Tịnh Tâm Huế

Nhiều năm nay, việc bảo tồn, trùng tu, phục hồi vườn thượng uyển hồ Tịnh luôn được chính quyền Thừa Thiên Huế quan tâm. Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế đã phối hợp với chính quyền TP Huế chỉnh trang hồ Tịnh Tâm theo từng bước, từ trong ra ngoài trên 2 đảo chính Bồng Lai, Phương Trượng và những con đường bao quanh hồ.

Sau một thời gian dài thực hiện việc đóng cửa để tôn tạo, chỉnh trang, giờ đây, hồ Tịnh đã mở cửa trở lại đón khách tham quan hoàn toàn miễn phí. Bên cạnh đó, ban tổ chức còn thực hiện nhiều hoạt động trong không gian hồ để phục vụ du khách. 

ho tinh tam hue 1 - Hồ Tịnh Tâm Huế - Cảnh quan nổi tiếng dưới triều Nguyễn
Hồ Tịnh Tâm trong quá trình tu sửa (Ảnh: sưu tầm)

Hy vọng, hồ Tịnh Tâm sẽ sớm lấy lại được vẻ đẹp yên bình, xanh mát trước kia để người dân có cơ hội biết đến nét văn hóa cố đô đầy độc đáo.

 

XEM THÊM  Khám phá kiệt tác Cửu Đỉnh Huế thời nhà Nguyễn trong Hoàng thành