Bánh in ngũ sắc Huế – món bánh truyền thống ở Huế dịp lễ tết

banh in ngu sac hue 1 - Bánh in ngũ sắc Huế - món bánh truyền thống ở Huế dịp lễ tết
Bánh in ngũ sắc truyền thống của Huế (Ảnh: Nhật Tuấn)

Hàng năm, cứ vào các tháng giáp Tết, những cơ sở sản xuất bánh in ngũ sắc Huế tại làng Kim Long (TP. Huế, tỉnh Thừa Thiên Huế) lại tất bật đua nhau sản xuất nhằm phục vụ cho nhu cầu tín ngưỡng của người dân trong dịp tết cổ truyền.

Bánh in ngũ sắc Huế là loại bánh gì?

banh in ngu sac hue 1 - Bánh in ngũ sắc Huế - món bánh truyền thống ở Huế dịp lễ tết
Bánh in ngũ sắc truyền thống của Huế (Ảnh: Nhật Tuấn)

Bánh in ngũ sắc, hay còn gọi là bánh in, bánh cộ, bánh ngũ sắc. Đây là loại bánh truyền thống được người Huế dùng thờ cúng, đãi khách trong những ngày Tết Nguyên đán.

Loại bánh này có 5 màu, được gói bằng giấy bóng năm màu (vàng, cam, đỏ, hồng, xanh) nên còn được gọi là bánh in ngũ sắc. 

Bánh in có từ thời các vua Nguyễn, cách đây khoảng mấy trăm năm. Vào thời đó các bậc vua triều Nguyễn thích dùng loại bánh làm từ bột đậu xanh và đường do chính tay người dân vùng Kim Long làm để ăn kèm khi uống trà.

Lịch sử bánh ngũ sắc

banh in ngu sac hue 2 - Bánh in ngũ sắc Huế - món bánh truyền thống ở Huế dịp lễ tết
Bột bánh xếp đều tăm tắp (Ảnh: Nhật Tuấn)

Theo người dân địa phương kể lại, bánh in đã có từ đời các chúa, vua Nguyễn. Lúc ấy gần Tết Nguyên đán, bên chén trà chúa bỗng thấy thiếu thiếu thứ gì. Sẵn các bô lão làng Kim Long đang đứng gần, chúa bèn sai: “Vùng các ngươi vốn sẵn khéo tay, nay ta sai về làm thứ gì đó vừa rẻ lại vừa ngon để ta uống với trà”.

Để làm được bánh tiến vua người làm phải qua các công đoạn đãi đậu rất kỳ công. Thông thường những người phụ nữ có thâm niên làm bánh lâu năm ở làng này mới được làm. Đậu xanh phải chọn kỹ từng hạt mẩy, tròn, da đẹp, đều nhau. Đãi vỏ đậu không được mạnh tay để đậu không dầm, không nát.

Các loại bánh in ngũ sắc

banh in ngu sac hue 3 - Bánh in ngũ sắc Huế - món bánh truyền thống ở Huế dịp lễ tết
Bánh sau khi gói (Ảnh: Nhật Tuấn)

Bánh có nhiều chủng loại như bánh bột nếp, bột huỳnh tinh, bột đậu xanh. Hay bánh bột đậu quyên, bột đậu ván, bánh hạt sen trần… Kích cỡ tháp bánh cũng có nhiều loại, tháp cao nhất khoảng 14 tầng. Nhìn vào hình dáng dễ dàng nhận ra các loại bánh như bánh tầng, bánh gói và hạt sen. Tuy nhiều loại nhưng loại bánh xưa và phổ biến nhất là bánh ngũ sắc đậu xanh in chữ Thọ.

Công thức làm các loại bánh in cơ bản giống nhau. Tuy nhiên, tùy theo mỗi loại sẽ có những cách thức, khuôn in riêng biệt. Loại bánh in chữ Thọ được làm khá đơn giản nhưng cũng lắm công đoạn. Đó là đãi đậu – nấu đậu – đánh đậu – giã đậu – in bánh – sấy bánh – gói bánh bằng giấy bóng ngũ sắc.

Bánh in ngũ sắc Huế ngày nay

banh in ngu sac hue 4 - Bánh in ngũ sắc Huế - món bánh truyền thống ở Huế dịp lễ tết
Người dân với các công đoạn làm bột (Ảnh: Nhật Tuấn)

Những năm trước, công việc làm bánh ngũ sắc khá vất vả khi các hộ dân làm bánh phải giã đậu xanh bằng tay. Ngày nay đã có những máy móc hỗ trợ rang, xay, giã bột nên công việc đỡ cực hơn phần nào. Tuy nhiên, công đoạn in, gói bánh vẫn thực hiện bằng tay. 

Nhờ sự hỗ trợ của máy móc nên năng suất làm bánh tăng. Chất lượng của bánh cũng trở nên ngon, đều và đẹp mắt hơn. Trung bình một hộ làm ra khoảng 5.000 – 6.000 chiếc bánh/ngày.

Theo các cụ cao niên trong phường, ngày nay, số lượng cơ sở làm bánh ngũ sắc đã giảm dần. Hiện chỉ còn hơn 15 cơ sở sản xuất để cung ứng cho thị trường trong và ngoài tỉnh. Vì công việc làm bánh vất vả mà giá thành lại thấp.

Do muốn giữ gìn nghề truyền thống của ông cha, nhiều hộ dân tiếp tục làm ra những chiếc bánh ngày xưa vua triều Nguyễn từng thưởng thức. Tuy thu nhập không cao nhưng đây cũng là nghề truyền thống, dù sao vẫn góp phần tạo thêm việc làm cho người dân.

Bánh in ngũ sắc Huế được sản xuất vào khi nào?

banh in ngu sac hue 5 - Bánh in ngũ sắc Huế - món bánh truyền thống ở Huế dịp lễ tết
Bánh in ngũ sắc được đưa vào lò sấy(Ảnh: Nhật Tuấn)

Nghề làm bánh thường bắt đầu từ tháng 8 Âm lịch nhưng bận rộn nhất là tháng Chạp. Đây là tháng cuối năm âm lịch, nhu cầu dùng bánh ngũ sắc của người dân rất lớn. Số lượng bánh được làm ra tăng gấp nhiều lần so với các dịp lễ khác trong năm. Từ người già đến trẻ em đều hăng say làm bánh

Làm bánh ngũ sắc phải qua nhiều công đoạn và đòi hỏi sự cẩn thận. Đầu tiên là chọn đậu xanh, rang đậu để làm bột bánh. Sau đó đánh bột với đường theo tỉ lệ 1 lon đậu 2 lon đường. Nhào bột đều cho tơi rồi đem in, xong một mẻ thì cho vào lò để sấy. Sau khoảng 20 tiếng thì gói bánh hoặc xếp thành tháp bánh”. Người thợ thoăn thoắt như chiếc máy in ra từng chiếc bánh đậu xanh đầy đặn.

Một chiếc bánh ngon sẽ có độ thơm, giòn tan và để cả năm không bị hỏng. 

 

XEM THÊM  Bánh ướt thịt nướng Kim Long dân dã, vị ngon khó quên